|
GELENEKSEL EL SANATLARI /
Eski Harput şehir ekonomisinin temelini oluşturan geleneksel el sanatları çok ileri bir seviyede olup; dokumacılık, ahşap, taş, bakır işlemeciliği, ipekçilik oldukça gelişmiş bir durumdaydı.
Günümüzde kimi el sanatları tamamen unutulmaya yüz tutmuşken kimi el sanatları da varlığını devam ettirmektedir. Bugün hızlı sanayileşme ve bunun getirdiği ekonomik ve toplumsal değişiklikler, gelişen yeni değer ölçüleri sonucu, gelenekselliği ağır basan kurumlar giderek etkinliğini yitirmektedir. Bazı el sanatları şöyledir.
HALICILIK 
Geleneksel el sanatlarımız içerisinde önemli bir yeri olan halıcılık, konomik özellikle dağ değerini muhafaza ettiğinden günümüzde de gelişerek yaşamaktadır. Elazığ'da İl Özel İdaresi tarafından 1962 yılında halıcılık okulu açılmış, 70 kişilik bir personelle, halı üretimine geçmiştir. 1975 yılında ise özel müteşebbisler halı atölyeleri kurmuşlardır. Yaklaşık 40 tezgahın ve 55 işçinin çalıştığı bu atelyelerde çok güzel halılar üretilmektedir.
Ayrıca; Ağın ilçesinde Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı’nca işletilen bir halıcılık okulu vardır. Bu okulda 8 ay süreli yatılı eğitim verilmektedir.
Halılar el tezgahlarında ilmik ipleri uzun tutularak dokunur. İlimizde dokunan halıların 1 cm2 sinde 36 düğüm bulunmaktadır. Bu halılara 60’lık kalitede halı denilmektedir.Tamamıyla elemeği olan ve tezgahlarda dokunan halılarda taba (kiremit rengi), lacivert, saman sarısı, portakal rengi,mavi ve tonları, şarabi renkler kullanılır;daha çok akrep ayağı, kuş, ejder, ve özellikle eski Türk ve Selçuklular dönemine ait motifler kullanılmıştır. Tamamıyla el tezgahlarında yapılan halılarımız, ülkemizin en kıymetli halılarının başında gelmektedir.
BAKIRCILIK 
El sanatlarımız arasında bulunan bakırcılığın ilimizde çok köklü bir geçmişi vardır. Bakırcılar çarşısı adı altında sadece bakır üzerine çalışan dükkanların bulunduğu çarşı, bugün de mevcuttur. Ancak; günümüzde bu dükkanların bir çoğunun vitrinini fabrikasyon alimünyum araçlar süslenmektedir.
Bakırcıların kullandığı çekiç ve örs ince ve değişiktir. Kap-kacak ve süs eşyası yapılır. Yapımlarda dövme, çekme ve dökme teknikleri uygulanmıştır. Bakır kaplar kazıma, takma, çakma yöntemleriyle bezenmiştir. Bezemelerde yaprak, lale, nar, nar çiçeği, selvi, hurma, palmiye, dallı, çiçekli tavşan, panter, aslan, kaplan, yabankeçisi, karaca, balık, kurt, insan figürleriyle yazılar ve geometrik desenler kullanılmıştır. Kazan, teşt, oturak, gügüm, debbe [kavurma basmak için kullanılan kab] ibrik,.leğen, sitil, üsküre [tas) seter tası, yemek tabağı, hamam tası, saplı tencere, kepçe, guşhane (tencere), tava, kevgir, cezve, kilden [hamam malzemelerini taşımak için kullanılan kab], kapı tokmağı vb. eşyalar yapılmaktaydı. Bakır mutfak eşyaları yapıldıktan sonra mutlaka kalaylanarak kullanılacağından, bakırcı dükkanında bir de kalay atelyesi bulunmakta idi. Bir zamanlar, son derece canlı olan bu ocaklar bakırcılığın eski canlılığını kaybetmesiyle birlikte önemini yitirmiştir. Halen mevcut birkaç kalaycı bulunmaktadır.
DOKUMACILIK 
Harput ve civarında özellikle dağ köylerinde yapılan; kilim, cicim, çarpana, çul ve keçe çeşitleri ülke çapında ünlüdür. Kilimler ve cicimler mazman adı verilen gezici tezgahlarda dokunur. Kilimlerin enleri 60-120, boyları 210-350 cm arasında değişir. Türük adı verilen heybeler el tezgahlarında yapılır. Eskiden yörede çok yaygın olan bez dokumacılığı kuyu adı verilen tezgahlarda yapılırdı. Bugün kuyu dokumacılığı tamamen terkedilmiştir. Dokumalarda en çok koç boynu, dev boynu, çakmak, sinek, kartal, gonca, çengel, kaz ayağı, yayla yolu, öküz gözü saç bağı, çiçek göz, keçi, akrep ayağı, eli belinde adı verilen motifler kullanılır.
ÇÖMLEKÇİLİK
İnsanlığın belki de en eski sanatı olarak kabul edilen arkeolojik ve Elazığ civarında yapılan kazılarda paleolitik çağa kadar uzandığı anlaşılan çömlekçilik sanatı, yörede binlerce yıldır yaşamaktadır. İlimizin Sivrice ilçesine bağlı Uslu köyünde halen daha geleneksel usullerle ve kadınlar tarafından cok güzel çanak ve çömlek işleri yapılmaktadır. Elazığ şehir merkezinde de çömlek yapılmaktadır.
Çömlekçilikte, su testileri, güveç, tandır malzemesi ve küpler başta gelir. Bu küplerde kışlık peynir, turşu,pestil, kavurma gibi erzak bulundurulur. Zahirenin korunduğu ve saklandığı depo küpler, toprak kaplar, arı kovanları olarak kullanılan küpler de yapılmaktaydı. Kimi küplerde kabartma güneş kurusu, beş çengel, güneş gölü, beş benek, insan figürleri gibi işaretlerin de bulunduğu görülmüştür.
SEMERCİLİK
Motorlu taşıtların bulunmadığı yıllarda önemli bir geçim kaynağı oluşturan semercilik, makinalaşma karşısında eski önemini büyük ölçüde kaybetmiştir. Ancak; halen ulaşımın motorlu taşıtlarla güç yaplıdığı yerlerde kullanılmakta olan, katır, eşek ve at için semer ve çul yapılmaktadır. Binek hayvanlarının koşum aracı olan semerler, çul, meşin, kamış,saman ve ip gibi malzemelerle yapılmaktadır. Çoğunlukla siyah, beyaz ve kiremit renginin kullanıldığı semer ve çullar bazen usta semerciler tarafından çok güzel desenlerle de süslenmektedir. Günümüzde semerciler çarşısında 7-8 tane semerci dükkanı mevcuttur.
YEMENİCİLİK
Harput'ta geleneksel yöntem ve tekniklerle yapılan ayakkabılara yemeni adı verilir. Yemenicilik [ayakkabı yapımı]; Harput'un ve son zamanlara kadar Elazığ'ın en önemli geçim kaynaklarından birini oluştururdu. Eski Harput'ta ve günümüz Elazığ’ında halen yemeniciler çarşısı adıyla anılan bir çarşı bulunmaktadır. Günümüzde tamamen unutulmaya yüz tutmuş yemeniler, altı kösele, üstü ise deriden yapılmış olup, son derece sağlıklı ve kullanışlı ayakkabılardı. Bugün özellikle çevre köylerden yemeni yaptırmak için istek gelmesine rağmen, yemeni yapacak usta bulunmadığından bu talepler karşılanamamaktadır.
Sadece bir yemeni ustasının kaldığı yemeniciler çarşısında şimdi fabrikasyon ayakkabılar satılmakta, bazı eski ustalar da dükkanlarında ayakkabı tamiri ile birlikte kundura yapmaktadırlar. Yemenicilik sanatının unutulmaya başlamasının en büyük sebebi, yemeni yapımının zahmetli olması ve bu işe genç kalfa ve ustaların ilgi duymamasıdır. Ancak; Elazığ'da yemeniciliğin unutulmasına karşılık kundura yapımı oldukça yaygındır.
AHŞAP İŞÇİLİĞİ VE MİMARLIK
Elazığ (Harput) ve yöresinde ahşap işçiliği de parlak bir dönem yaşamıştır. Harput konaklarının iç bezemelerinde cami mihraplarında, ahşap işçiliğinin güzel örneklerine rastlıyoruz. Günümüzde ahşap işçiliği eski önemini kaybetmiştir. Elazığ ve çevresinde, Artuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemine ait dini,askeri ve sivil yapıların ilginç mitrıari örnekleri vardır. Bugün bile Akkoyunlu mimarisinin özelliklerini yansıtan eserler vardır. Akkoyunlu mimarisinin yapı ve süsleme sanatına getirdiği yenilikler Harput'taki eserlerde gözlenir. Mekan anlayışı gelişmiş, yapılarda iç ve dış uyum sağlanmış, revaklı avlular, son cemaat yeri ortaya çıkmıştır. Yöredeki Osmanlı camileri klasik Osmanlı üslubunu yansıtan küçük ve güzel eserlerdir. Keban ilçesinde bulunan Yusuf Ziya Paşa külliyesi bu usluba yakın örneklerdendir.
20. y.y. başında Elazığ da yapılan askeri kışlada, çağdaş batı mimarisinin özellikleri görülür. Harput'taki Amerikan, Fransız ve AIman okullarının mimarisinde batı tesiri görülür. Tarihi kervansaraylar günümüze ulaşan sivil mimari örneklerinden sayılır. Denizli (Keban'ın köyü) Kömürhan (sualtında kaldı) ve İbrahimşah kervansaraylarının yazlık ve mescit bölümleri bulunmaktadır.
Harput'un yerinin değişmesi nedeniyle dönemin ünlü konak ve evleri yok olmuştur. Günümüzdeki yapılar 20. y.y. yapılarıdır. Eski Palu'daki iki katlı düz damlı konak, saçaklarının ahşap işçiliğiyle ilginçtir. Şu anda tamamen yıkılmış olan beşkardeşler konakları yöredeki en eski evleri örneklemektedir. Harput-Elazığ konakları, ahşap ve kerpiçten yapılmış olup, yer yer taş da kullanılmıştır. Yöre evierinin belirgin özelliği genişlik ve ferahlık duygusuna önem vermesidir. Geniş ve yüksek Şahnişenler, çıkmalar bu evlerin özelliğidir. Yazlık eyvanlar kuzeye, Şahnişenler güneye dönüktür. Evlerin taş kemerli iki kanadı kapıları olup dış ve iç avluludur.Alt katlar ambar, kiler gibi bölümlerden oluşur. Üst katta ise harem ve selamlık bölümleri vardır. Harem kısmında iç ve dış süslemeye önem verilir. Taş ve ahşap işçiliği önemlidir.
Eski Harput mimarisinin özellikleri ilk yıllarda Elazığ'da da sürmüştür. Büyük konaklar, geniş ve ferah odalıdır, pencereler soğuğa karşı küçük tutulmuştur. Isınma, ocaklarla sağlanmıştır.Halen mevcut olan ve Ulukent'te bir evin havuzbaşındaki duvarında bulunan 19. y.y Anadolu ressamlarından Ali Miralaygil'in yaptığı Harput'u tasvir eden resmi çok ilginçtir. Günümüz Elazığ'ında eski mimariyi yansıtan pek az ev kalmıştır. Yalnız Vali Fahribey Caddesin'deki Kezımefendi Sokak'ta bu evlerin örneklerini bulmak mümkündür. Bugün Elazığ'da çağdaş batı mimarisinin etkisinde betonarme çok katlı binalar yapılmakta ve eski mimari örnekleri de süratle yok olmaktadır
İĞNE OYACILIĞI
İğne oyacılığının tarihi, yörede oldukça eskidir. Özelikle Türk kadının el emeğini, göz nurunu ve estetik anlayışını yansıttığı oyalar, adeta birer küçük sanat abidesidir. Sergilendiği yeri gül bahçesine çeviren, örtüldüğü yüze büyülü bir güzellik katan oyalarımızın eşine dünyanın hiç bir yerinde rastlanılmayacağını hiç çekinmeden söyleyebiliriz.
Oyacılık, nineden toruna geçen ve eli biraz iğne tutabilen kız çocuğunun hemen öğrenmeye başladığı bir sanattır.
Dün olduğu gibi bugünde çeyiz sandıklarının demirbaş malzemesi olan oyalı yazmalar sanat eserleri olmalarının yanında motifleri ve yapılış tarzının bizlere verdiği kültürel mesajlarla da kültür tarihimiz açısından fevkalade önem arz eder.
Elazığ Kültür Müdürlüğünün 1985 yılından beri açmış olduğu, Elazığ iğne oyaları ve oyalı yazmaları ödüllü yarışma ye sergileri sonucunda, oyacılık sanatı yeniden canlanmış oyalarımıza pazar imkanı sağlanmıştır. İşleyen bir yapıya kavuşturulan iğne oyacılığı, ilin çayda çırası kadar meşhur olmuş ve Elazığ’ı tanıtan turistik eşya olma özelliğine de kavuşmuştur.
El emeği-göz nurunun en küçük motifine kadar yansıdığı oyalar, onu dokuyan kadınlar duygularının ve sanat gücünün terkibinden doğan birer sanat abidesi durumundadır.
Geleneksel kültürümüzde sözsüz konuşma aracı 200’e yakın çeşidi olan, sadece iğne ile ve ipeğin ağartılarak boyanması ile yapılan yazma oyaları, geleneksel motiflerle birlikte günlük olaylardan esinlenerek alınan yeni motiflerle de zenginleşerek yaşamaya devam etmektedir.
|
Başkanımız
Listenin başında Aureli.
124 ölümden sonra gelen.
Çiller'den kesin ve cid.
Erdoğan'dan kritik ziya.
Milletvekillerinin yemi.
Gül uzlaştırıcı olamaz!.
Masadan kaçmayız.
Kutuplaşmadan yana deği.
'Bildiri beni incitti'.
Rahşan Ecevit'ten.
Köpekbalığı sörfçüyü ye.
Çin'de deprem.